GanitPlus · परिसर अभ्यास

प्रकरण 20 — राष्ट्रीय प्रतीके

राष्ट्रीय प्रतीकांमुळे देशाची ओळख व्यक्त होते. भारताचा ध्वज, राज्यचिन्ह, राष्ट्रगीत, राष्ट्रीय गीत आणि पंचांग यांची स्वतंत्र ओळख आहे.

तिरंगा आणि राज्यचिन्ह

तिरंग्यात वर केशरी, मध्ये पांढरा आणि खाली हिरवा असे 3 समान पट्टे आहेत. केशरी धैर्य व सामर्थ्य, पांढरा शांतता व सत्य आणि हिरवा वाढ व सुपीकता दर्शवतो. मध्यभागी निळ्या अशोकचक्रात 24 आरे आहेत. ध्वजाच्या लांबीचे उंचीशी प्रमाण 3 ते 2 आहे. संविधान सभेने 22 जुलै 1947 रोजी ध्वज स्वीकारला.

भारताचे राज्यचिन्ह सारनाथच्या अशोकाच्या सिंहशीर्षावर आधारित आहे. मूळ शिल्पात 4 सिंह आहेत. राज्यचिन्हात समोरून 3 दिसतात. खाली सत्यमेव जयते हे मुंडक उपनिषदातील वचन आहे. त्याचा अर्थ सत्याचाच विजय होतो. राज्यचिन्हाचा स्वीकार 26 जानेवारी 1950 रोजी झाला.

राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रीय गीत

‘जन गण मन’ प्रथम 1911 च्या कलकत्ता काँग्रेस अधिवेशनात गायले गेले. 24 जानेवारी 1950 रोजी संविधान सभेच्या अध्यक्षांनी ‘वंदे मातरम्’च्या स्वातंत्र्यलढ्यातील भूमिकेचा आणि त्याला समान सन्मान देण्याचा उल्लेख केला.

प्राणी, नदी आणि वनस्पतींच्या जोड्या

वाघाची राष्ट्रीय प्राणी म्हणून निवड आणि वाघांच्या संवर्धनासाठी 1973 मध्ये सुरू झालेला व्याघ्र प्रकल्प या स्वतंत्र नोंदी आहेत.

पंचांग, रुपया आणि राष्ट्रीय दिवस

राष्ट्रीय पंचांग शक संवतावर आधारित आहे. त्याचा नागरी वापर 1957 मध्ये सुरू झाला. पहिला महिना चैत्र आणि शेवटचा फाल्गुन. सामान्य वर्षी 1 चैत्र 22 मार्चला, तर लीप वर्षी 21 मार्चला येतो.

भारतीय रुपयाचे ₹ चिन्ह डी. उदयकुमार यांनी तयार केले. त्यात देवनागरी ‘र’ आणि रोमन ‘R’ यांचा प्रभाव आहे. मान्यता 15 जुलै 2010 रोजी मिळाली.

26 जानेवारी प्रजासत्ताक दिन, 15 ऑगस्ट स्वातंत्र्यदिन आणि 2 ऑक्टोबर गांधी जयंती. भारताने कोणत्याही खेळाला अधिकृत राष्ट्रीय खेळ घोषित केलेला नाही.

महात्मा गांधी नव्या मालिकेतील नोटा